Giấy dó: ánh sáng dịu, thấy cả thớ giấy

Giấy dó được làm thủ công từ vỏ cây dó. Báo Nhân Dân mô tả loại giấy này dai, bền, ít bị mối mọt và giữ màu tốt; làng giấy Đống Cao ở phường Võ Cường, Bắc Ninh làm giấy dó khoảng 800 năm. Theo báo Sài Gòn Giải Phóng, giấy dó mềm và dai, thường được biết đến là chất liệu in tranh Đông Hồ và giấy sắc phong. Xưởng dùng nó vì một lý do: ánh sáng đi qua giấy dó trông khác hẳn ánh sáng qua mây hay vải.

Xưởng làm chao giấy dó thế nào

Chị Huỳnh Thị Mến chọn từng tờ. Giấy làm tay nên dày mỏng không đều, có chỗ thớ dày, có chỗ gần như trong. Chị loại những tờ có chỗ quá mỏng, vì lên đèn chỗ đó thành một đốm sáng gắt.

Chao giấy dó không đan. Anh Lâm Văn Lộc uốn khung đồng thau như cho chao cói, ủ mềm bằng đèn khò rồi uốn trên khuôn gỗ, khoảng nửa ngày một khung. Chị Mến dán hai lớp giấy lên khung. Một lớp thì thấy rõ bóng đèn bên trong; hai lớp thì bóng đèn tan vào giấy, chỉ còn thớ sợi hiện lên. Tô Minh Khang đi dây và thắp thử 24 giờ như mọi chiếc đèn khác.

Ánh sáng qua giấy dó

Chao cói dồn sáng xuống một điểm. Chao mây cho sáng lọt ngang thành hoa văn. Chao giấy dó làm cả chao sáng lên, như một chiếc đèn lồng: ánh sáng ra đều mọi phía, mềm, không có cạnh. Lại gần thì thấy thớ giấy, những sợi dài chạy lẫn vào nhau.

Đổi lại, ánh sáng xuống mặt bàn ít hơn so với chao cói cùng cỡ. Chao giấy dó hợp ánh sáng để thư giãn, đọc vài trang trước khi ngủ, hơn là ánh sáng làm việc.

Ba mẫu có bản giấy dó:

• Lập Thu: thay chao cói, thêm 400.000₫. Góc đọc của chị Uyên ở căn hộ An Khánh là một chiếc Lập Thu giấy dó, tổng 2.300.000₫.
• Tiểu Mãn: thêm 300.000₫ mỗi chao, 900.000₫ cả bộ ba.
• Xuân Phân: thay hai chao vải lanh, thêm 800.000₫ cho cả bộ.

Giữ giấy dó trong khí hậu Sài Gòn

Giấy dó dai nhưng sợ nước. Đây là giới hạn thật của chất liệu, và chúng tôi nói trước:

• Chỉ treo trong phòng khô, tốt nhất là phòng có máy lạnh. Phòng ngủ của chị Uyên có máy lạnh, nên chúng tôi làm giấy dó.
• Không treo trong phòng tắm, bếp, trên quầy pha chế, ngoài hiên, hay phòng đóng kín không máy lạnh trong mùa mưa.
• Lau bụi bằng chổi lông mềm. Không lau khăn ẩm, không xịt nước.
• Tránh tay dính dầu khi chạm vào chao; vết dầu thấm vào giấy và hiện rõ khi bật đèn.

Nơi ẩm thì chúng tôi khuyên không dùng. Ở Nhà Chín Phòng tại Đà Lạt, chúng tôi chọn chao mây phủ chống ẩm thay vì giấy dó.

Chao giấy dó chỉ đi với bóng LED. Mọi đèn của xưởng dùng bóng E27, 2700K (ánh vàng ấm, gần màu bóng sợi đốt cũ), 6 W. Thay bóng thì mua đúng loại đó, đừng lắp bóng sợi đốt. Khung và chao bảo hành 24 tháng, xem trang bảo hành và chăm sóc.

Đọc thêm bài đèn ngủ giấy dó của chị Mến, hoặc hẹn ghé xưởng để xem chao giấy dó sáng thật bên cạnh chao cói.

Nguồn (kiểm tra ngày 04/10/2026): Báo Nhân Dân, bài về làng giấy Đống Cao, 10/08/2026; Báo Sài Gòn Giải Phóng, bài về đèn giấy dó và giấy dướng, 01/03/2025.