Đèn mây trong mùa mưa: phòng mốc và xử lý khi đã mốc

Đèn mây bị mốc khi chao ẩm lâu ngày mà không khô lại được. Cách phòng gồm ba việc: treo đèn ở phòng thoáng, không treo trong phòng tắm, ngoài hiên hứng mưa hay sát máy tạo ẩm; phủi bụi chao mỗi tháng; và giữ độ ẩm trong phòng dưới 60%, mức mà Cơ quan Bảo vệ Môi trường Hoa Kỳ (EPA) khuyên để hạn chế nấm mốc. Nếu chao đã có đốm mốc, tháo xuống, chải khô ngoài trời, lau nhẹ, hong khô trong bóng râm có quạt, rồi theo dõi một tuần. Đốm quay lại hoặc ăn sâu vào sợi thì gửi ảnh cho xưởng.

Tôi là Mến, người đan chao và phủ lớp chống ẩm ở xưởng. Dưới đây là cách chúng tôi giữ đèn mây qua mùa mưa ở Sài Gòn, và cách chúng tôi xử lý khi khách gửi ảnh chao có đốm.

Vì sao mây hút ẩm

Sợi mây, sợi cói là thân cây đã phơi khô. Chúng vẫn hút hơi nước khi không khí ẩm và nhả ra khi khô. Ở xưởng, chúng tôi thấy rõ điều này qua tay: cùng một chao, sáng sớm mùa mưa cầm thấy mềm và nặng hơn trưa nắng.

Hút ẩm vài giờ rồi khô lại thì không sao. Nấm mốc cần ẩm kéo dài. Hướng dẫn về nấm mốc của EPA tóm lại trong một câu: muốn kiểm soát nấm mốc thì phải kiểm soát độ ẩm. EPA khuyên giữ độ ẩm tương đối trong nhà dưới 60%, tốt nhất trong khoảng 30 đến 50%.

Chỗ không nên treo đèn mây

Phòng khách, phòng ngủ, hành lang có cửa sổ hay máy lạnh đều ổn. Mây không cần phòng khô như giấy dó, chỉ cần phòng thoáng.

Ở xưởng chúng tôi làm thế này

Mỗi chao mây và cói, sau khi đan xong, được phủ một lớp chống ẩm mờ. Lớp này làm sợi hút nước chậm hơn và dễ lau bụi hơn. Nó không làm chao thành đồ chịu nước. Mưa tạt vào nhiều ngày thì chao vẫn ẩm, vẫn có thể mốc.

Mỗi đèn được Khang thắp thử 24 giờ trước khi đóng gói. Bóng là LED 2700K, 6 W, ít toả nhiệt, nên chúng tôi không trông vào hơi ấm của bóng để làm khô chao.

Khi làm cho nơi ẩm, chúng tôi chọn vật liệu theo độ ẩm trước, kiểu dáng sau. Ở Nhà Chín Phòng, homestay chín phòng ở Đà Lạt (dự án minh hoạ cho trang mẫu, số liệu giả định), chín đèn đầu giường là mẫu Đông Chí chao mây phủ chống ẩm, không dùng giấy dó. Xem dự án Nhà Chín Phòng.

Lau chùi mỗi tháng

1. Tắt đèn, chờ bóng nguội.
2. Phủi bụi bằng cọ lông mềm, theo chiều sợi, cả mặt trong lẫn mặt ngoài chao.
3. Lau khung đồng và đế bằng khăn khô.
4. Không xịt nước, không dùng khăn ướt sũng.

Bụi giữ ẩm và là chỗ bám cho nấm mốc. Một chiếc Hạ Chí Ø45 cm phủi kỹ mất khoảng năm phút.

Khi chao đã có đốm mốc

Đốm mốc trên mây thường là chấm trắng xám hoặc xanh đen, hay ở mặt trong chao và chỗ nan bắt chéo. Chúng tôi làm theo các bước sau:

1. Tháo chao xuống và mang ra chỗ thoáng, ngoài trời nếu được, để bào tử không bay khắp phòng. Đeo khẩu trang.
2. Chải khô bằng cọ lông mềm. Không chải mạnh làm xơ sợi.
3. Lau nhẹ bằng khăn vắt thật kiệt, thấm nước pha chút xà phòng loãng. EPA hướng dẫn làm sạch nấm mốc trên bề mặt cứng bằng chất tẩy rửa và nước rồi làm khô hoàn toàn. Mây là sợi, nên chúng tôi lau nhẹ hơn và lau ít nước hơn.
4. Hong khô trong bóng râm, có quạt thổi, cho tới khi cầm thấy khô và nhẹ như trước. Chúng tôi không phơi chao dưới nắng gắt, vì sợi khô quá nhanh dễ giòn và nứt.
5. Theo dõi một tuần. Đốm không quay lại thì treo lên như cũ, ở chỗ thoáng hơn.

Nếu đốm quay lại, hoặc đã ăn sâu làm sợi đổi màu và mềm mục, việc lau chùi không đủ nữa. EPA cũng lưu ý vật liệu xốp, hút nước khi đã mốc có thể phải bỏ đi vì nấm ăn sâu vào trong. Với đèn của xưởng, thường chỉ cần làm lại chao, khung đồng vẫn dùng được.

Bảo hành của xưởng gồm gì

Khung và chao được bảo hành 24 tháng. Bóng và dây điện theo bảo hành của nhà sản xuất. Thấy đốm mốc, gửi ảnh cả chao và ảnh chỗ đèn treo qua Zalo hoặc gọi 0900 000 002; Khang là người nghe máy. Chúng tôi xem ảnh rồi nói thẳng nguyên nhân là lớp phủ của xưởng hay do chỗ treo, và việc cần làm tiếp. Chi tiết ở trang bảo hành và chăm sóc.

Chỗ hay làm sai

• Xịt nước rửa cả chao. Nước ngấm vào chỗ nan bắt chéo, lâu khô nhất, lại thành chỗ mốc tiếp theo.
• Dùng nước tẩy javel. Chúng tôi không dùng trên chao vì làm bạc màu sợi và loang lớp phủ.
• Bọc chao trong túi ni lông khi cất. Hơi ẩm bị nhốt lại. Cất chao trong hộp giấy, chỗ khô.
• Chỉ lau mặt ngoài. Mốc thường bắt đầu ở mặt trong, chỗ tối và ít gió.
• Treo lại ngay chỗ cũ. Nếu chỗ đó là nguyên nhân, chao sạch rồi vẫn mốc lại.

Phần lớn những gì cần biết để chọn và giữ đèn mây nằm trong bài trụ cột đèn mây tre đan: chọn và giữ bền. Nếu bạn định treo đèn ở một chỗ mà chưa chắc đủ thoáng, gửi ảnh qua trang mô phỏng ánh sáng và ghi chú độ ẩm hay hướng gió; chúng tôi trả lời trong 48 giờ, kèm lời khuyên có nên dùng mây ở đó không.

Nguồn và cập nhật

Lời khuyên giữ độ ẩm trong nhà dưới 60%, tốt nhất 30 đến 50%; “kiểm soát nấm mốc là kiểm soát độ ẩm”; làm sạch mốc trên bề mặt cứng bằng chất tẩy rửa và nước rồi làm khô; vật liệu xốp đã mốc có thể phải bỏ: theo EPA, A Brief Guide to Mold, Moisture and Your Home. Đây là hướng dẫn chung cho nhà ở, không riêng cho đồ mây. Cách phủ chống ẩm, cách lau và các bước xử lý đốm mốc là cách làm của xưởng. Kiểm tra lần cuối ngày 04/10/2026.