Đèn mây tre đan: nhìn gì khi chọn, giữ thế nào cho bền

Một chiếc đèn mây tre đan tốt nhìn được ở năm chỗ: nan đan đều và khít, đầu sợi giấu vào trong chứ không thò ra, các chao trong cùng một bộ giống nhau, khung bên trong không gỉ, và dây điện cùng đui đèn được bắt chắc. Giữ cho bền thì đơn giản hơn: treo ở phòng khô thoáng, phủi bụi mỗi tháng bằng cọ mềm hoặc khăn khô, không xịt nước, chỉ dùng bóng LED, và không bao giờ treo trong phòng tắm hay ngoài hiên hứng mưa.

Tôi là Mến, người đan chao ở xưởng. Tôi học đan từ mẹ. Một chao mẫu Hạ Chí Ø45 cm mất của tôi hai ngày. Bài này là những gì tôi xem khi cầm một chiếc chao lên, của xưởng mình hay của người khác, và những gì tôi dặn khách khi đèn về tới nhà.

Mây, cói, tre: ba thứ khác nhau

Người ta hay gọi chung là “mây tre đan”, nhưng với người làm chao, đây là ba sợi khác hẳn nhau.

Xưởng không làm chao tre không phải vì tre kém. Tay tôi quen mây và cói, và các mẫu của xưởng cần chao tròn đều, mây cho làm việc đó dễ hơn. So sánh kỹ hơn ba sợi, kèm ảnh ánh sáng qua từng loại trên cùng một bức tường, nằm ở bài mây, cói hay tre.

Nhìn gì khi chọn một chiếc chao

Đây là năm thứ tôi kiểm khi cầm chao lên. Bạn làm được y như vậy ở cửa hàng, không cần biết đan.

Độ đều trong một bộ là chỗ tôi để ý nhất. Ở xưởng, tôi đan theo khuôn gỗ, mỗi cỡ một khuôn, nên ba chao Tiểu Mãn hay hai chao mây ô vuông của Xuân Phân ra cùng một dáng. Không có khuôn, đan tay rất khó cho hai chao giống nhau, và khi treo thành hàng trên quầy hay trên bàn, chênh vài centimet là mắt thấy ngay.

Khung trong chao của xưởng là đồng thau, anh Lộc uốn tay trên khuôn gỗ, mỗi khung khoảng nửa ngày. Đồng không gỉ như sắt. Đồng mộc (không sơn phủ) sẫm màu dần theo năm; nếu bạn muốn màu cố định, có khung sơn đen mờ hoặc trắng mờ, cùng giá. Chuyện đồng sẫm màu nằm ở bài khung đèn đồng thau sẫm màu theo năm.

Nghề mây tre ở Việt Nam, bằng vài con số

Theo số của Tổng cục Lâm nghiệp mà VnBusiness dẫn, năm 2019 Việt Nam xuất khẩu 474 triệu USD sản phẩm mây tre, tăng 44,4% so với năm 2018; EU chiếm 31,44%, Mỹ 19,5%, Nhật Bản 9,3%. Tám tháng đầu năm 2025, theo Cục Hải quan, nhóm sản phẩm mây, tre, cói và thảm đạt 574 triệu USD, tăng 5,4% so với cùng kỳ, trong đó Mỹ mua nhiều nhất với 266 triệu USD. Hiệp hội Làng nghề Việt Nam đặt hướng tới 6 tỷ USD xuất khẩu thủ công mỹ nghệ vào năm 2030.

Nghĩa là mây tre đan là một ngành xuất khẩu lớn, làm theo lô, theo chuẩn của người mua nước ngoài. Một xưởng bốn người như chúng tôi làm khoảng ba mươi chiếc đèn mỗi tháng, từng chiếc cho từng căn phòng. Hai cách làm khác nhau ở đâu, và nhìn gì để tự đánh giá một chiếc đèn bất kỳ, tôi viết ở bài đèn mây tre đan xuất khẩu và đèn xưởng nhỏ.

Ẩm và mốc: treo ở đâu, lau thế nào

Mây và cói là sợi cây, hút ẩm từ không khí. Mỗi chao của xưởng được phủ một lớp chống ẩm mờ trước khi giao. Lớp này giúp chao chịu được độ ẩm của một căn phòng bình thường ở Sài Gòn, kể cả mùa mưa. Nó không biến chao thành đồ dùng ngoài trời.

Chỗ không treo đèn mây:

• Phòng tắm, kể cả phòng tắm có quạt hút.
• Hiên, ban công, chỗ hứng mưa tạt.
• Sát máy tạo ẩm, sát nồi nấu bốc hơi, trên bồn rửa chén.
• Phòng đóng kín nhiều ngày không mở cửa, không bật máy lạnh hay quạt.

Lau chùi:

• Mỗi tháng phủi bụi bằng cọ mềm hoặc lau khăn khô. Bụi giữ ẩm, nên đây là việc quan trọng nhất.
• Không xịt nước, không lau khăn ướt, không dùng nước tẩy.
• Tắt đèn và để bóng nguội trước khi lau.

Nếu đã thấy đốm mốc, các bước xử lý và lúc nào nên gọi xưởng nằm ở bài đèn mây trong mùa mưa.

Ví dụ: Nhà Chín Phòng ở Đà Lạt

Anh Toàn và chị Nhung có một homestay chín phòng trên một con dốc ở phường Lâm Viên - Đà Lạt (Lâm Đồng). Đà Lạt lạnh và ẩm. Khách muốn đọc sách được ở đầu giường mà không bị chói khi nằm.

Chúng tôi chọn chín mẫu Đông Chí cho đầu giường: thân mây đan kín, một vòng đan thưa ở giữa để sáng thoát ngang. Bóng 4 W 2700K thay bóng 6 W, không đổi giá. Sảnh chung treo một bộ Xuân Phân trên bàn ăn sáu chỗ. Tất cả chao mây đều phủ chống ẩm. Chúng tôi không dùng giấy dó ở đây, vì giấy dó không hợp nơi ẩm.

Đèn đóng thùng gỗ ở xưởng, Khang lên Đà Lạt lắp trong hai ngày. Chủ nhà kể lại: “Khách hay hỏi mua đèn đầu giường. Tôi đưa số điện thoại xưởng.” Chi tiết ở trang dự án Nhà Chín Phòng.

Bóng và nhiệt: vì sao chỉ dùng LED

Theo hướng dẫn tiết kiệm điện chiếu sáng của Bộ Năng lượng Mỹ, bóng sợi đốt cũ thải 90% năng lượng thành nhiệt và chỉ 10% thành ánh sáng; bóng LED dùng ít hơn tới 90% điện năng và sờ vào không nóng như bóng sợi đốt. Trong chao mây, cói hay giấy, nhiệt là thứ chúng tôi muốn ít nhất.

Mọi đèn của xưởng giao kèm bóng LED đui E27 (đui xoáy cỡ phổ biến nhất, mua ở bất kỳ tiệm điện nào), 2700K (ánh vàng ấm, gần màu bóng sợi đốt cũ), 6 W, và một bóng dự phòng. Khi thay, mua bóng LED cùng loại. Chúng tôi không lắp bóng sợi đốt hay bóng halogen vào chao mây, cói hay giấy dó, và chao luôn được giữ cách bóng, không chạm vào bóng.

Mỗi đèn được Khang thắp thử liên tục 24 giờ trước khi đóng gói. Đèn nào có chỗ chao chạm bóng hay dây lỏng đều được trả về bàn làm lại.

Khung đồng và giấy dó: hai lựa chọn khác

Không phải phòng nào cũng hợp chao mây. Nếu bạn muốn ánh sáng dịu và đều, không có hoa văn, chao giấy dó (làm từ vỏ cây dó) là lựa chọn khác: có ở Lập Thu (thêm 400.000₫), Tiểu Mãn (thêm 300.000₫ mỗi chao) và Xuân Phân (thêm 800.000₫ cho cả bộ). Giấy dó hợp phòng có máy lạnh, khô, như góc đọc của chị Uyên ở căn hộ An Khánh. Đọc thêm ở bài đèn ngủ giấy dó.

Chỗ hay sai

• Mua theo ảnh, không cầm chao lên. Ảnh không cho thấy đầu sợi thò ra hay nan lỏng. Ghé xem trực tiếp, hoặc hỏi người bán ảnh cận cảnh mặt trong chao.
• Treo đèn mây trong phòng tắm “vì có quạt hút”. Quạt hút không làm phòng tắm khô bằng phòng ngủ. Chao dễ mốc, và hư do treo sai chỗ thì khó tính là lỗi xưởng.
• Lau bằng khăn ướt. Nước ngấm vào sợi, đọng ở mối đan. Chỉ cọ mềm hoặc khăn khô.
• Lắp bóng sợi đốt cho “ánh vàng đẹp hơn”. Bóng LED 2700K đã cho ánh vàng gần như vậy, và không nướng chao.
• Mua lẻ từng chao để ghép thành bộ. Chao đan tay không theo khuôn hiếm khi ra cùng cỡ. Bộ treo thành hàng nên đặt cùng một lần, cùng một người đan.
• Để đèn trong phòng đóng kín cả tháng. Nhà đi vắng lâu ngày mùa mưa, mở hé cửa hoặc hẹn giờ bật quạt.

Ở xưởng chúng tôi làm thế này

Tôi chọn nan mây, chẻ, đan trên khuôn gỗ, rồi phủ lớp chống ẩm mờ và để khô trước khi lắp vào khung đồng của anh Lộc. Khang đi dây, thắp thử 24 giờ, rồi đóng gói. Một chiếc đèn từ lúc bạn cọc tới lúc giao là ba tuần. Khung và chao bảo hành 24 tháng; bóng và dây theo bảo hành của nhà sản xuất. Cách chăm sóc từng chất liệu ở trang bảo hành và chăm sóc, và đặc điểm của chao mây ở trang chất liệu mây.

Muốn biết chao mây trông thế nào trong phòng của bạn, gửi ảnh góc phòng: chị Hà dựng đèn lên ảnh, có cả hoa văn nan in lên tường, gửi lại trong 48 giờ, miễn phí bản đầu. Muốn cầm chao lên tay, đặt lịch ghé xưởng ở phường Gia Định (Bình Thạnh cũ), thứ Ba đến Chủ nhật, 9:00 đến 18:00. Xem cả sáu mục trong bộ sưu tập.

Nguồn và ngày kiểm tra

• VnBusiness, thủ công mỹ nghệ Việt Nam đặt mục tiêu 6 tỷ USD năm 2030, 16/09/2025, dẫn Cục Hải quan và Hiệp hội Làng nghề Việt Nam.
• VnBusiness, xuất khẩu mây tre tăng trưởng mạnh, 10/03/2020, dẫn Tổng cục Lâm nghiệp.
• Bộ Năng lượng Mỹ, Consumer Guide to Energy-Efficient Lighting.

Cách nhận chao, chỗ không nên treo và cách lau là kinh nghiệm của xưởng, không phải tiêu chuẩn kỹ thuật. Giá theo bảng giá 2026, chưa gồm GTGT 8%. Kiểm tra lần cuối ngày 04/10/2026.