Mây: đan thưa cho sáng lọt ngang

Mây là sợi lấy từ thân cây mây, dẻo khi còn ẩm và cứng lại khi khô. Tính dẻo đó cho phép đan một chao tròn mà các khe vẫn đều, và đan thưa hay đan kín tuỳ ý. Với một chiếc đèn, khe đan quyết định ánh sáng đi đâu.

Xưởng đan mây thế nào

Chị Huỳnh Thị Mến học đan từ mẹ. Ở xưởng, chị không đan tự do mà đan trên khuôn gỗ, mỗi mẫu một khuôn, mỗi cỡ một khuôn. Sợi được làm ẩm cho mềm, đan quanh khuôn, rồi để khô trên khuôn cho đến khi giữ dáng. Một chao Hạ Chí Ø45 mất hai ngày. Đan theo khuôn là lý do mười hai chiếc Hạ Chí ở quán Thềm Chiều nhìn như một bộ, và hai chiếc Đông Chí ở hai bên giường giống nhau.

Đan xong, chị Mến phủ một lớp chống ẩm mờ gốc nước. Lớp này không làm sợi bóng lên, không đổi màu mây nhiều, và làm sợi chậm hút hơi nước hơn. Nó không làm mây chịu được nước.

Chao được bắt lên khung đồng thau do anh Lâm Văn Lộc uốn. Bạn có thể đọc về chị Mến ở trang người làm.

Ánh sáng qua mây

Cùng một sợi mây, ba kiểu đan cho ba kiểu ánh sáng:

• Đan thưa (Hạ Chí): ánh sáng lọt ngang qua khe, in hoa văn lên trần và lên tường cách đèn khoảng một mét. Mặt bàn bên dưới nhận ánh sáng thẳng từ miệng chao.
• Đan kín với một vòng thưa (Đông Chí): phần kín che bóng, ánh sáng thoát ra thành một dải ngang tầm mắt. Nằm trên giường không thấy chói.
• Đan ô vuông (Xuân Phân): các ô vuông in một mảng ô sáng lên trần.

Tường sáng màu làm hoa văn rõ; tường gỗ sẫm làm hoa văn chìm. Bản mô phỏng ánh sáng vẽ cả điều này trên ảnh phòng bạn.

Cói, sợi đan kín

Lập Thu và Tiểu Mãn dùng cói thay cho mây. Cói mềm và dẹt hơn, chị Mến dệt sát nên gần như toàn bộ ánh sáng rơi xuống thành một vùng tròn dưới đèn. Cói được phủ cùng lớp chống ẩm và chăm sóc như mây. Ba sợi mây, cói, tre khác nhau thế nào có trong bài đèn mây tre đan: chọn, dùng và giữ bền.

Giữ chao mây trong khí hậu Sài Gòn

Sợi tự nhiên hút hơi nước từ không khí. Sài Gòn ẩm quanh năm và ẩm hơn trong mùa mưa, nên chỗ treo quan trọng hơn cách lau.

• Treo ở phòng thông thoáng. Phòng khách, phòng ăn, phòng ngủ có cửa sổ hay máy lạnh đều ổn.
• Không treo trong phòng tắm, ngoài hiên hứng mưa, sát máy tạo ẩm hay ngay trên nồi nước sôi.
• Mỗi tháng, lau bằng khăn khô hoặc cọ mềm. Không xịt nước, không lau khăn ướt.
• Thấy đốm lạ trên chao, chụp ảnh gửi xưởng trước khi tự xử lý. Tô Minh Khang sẽ xem và nói cách làm. Khung và chao được bảo hành 24 tháng; chi tiết ở trang bảo hành và chăm sóc.

Bài đèn mây trong mùa mưa đi kỹ hơn vào chuyện phòng mốc. Ví dụ cho nơi ẩm hơn Sài Gòn là Nhà Chín Phòng ở Đà Lạt: chín chiếc Đông Chí chao mây phủ chống ẩm, không dùng giấy dó.

Bóng đèn

Chao mây và cói chỉ đi với bóng LED. Mọi đèn của xưởng dùng bóng LED đui E27, 2700K (ánh vàng ấm, gần màu bóng sợi đốt cũ), 6 W, kèm một bóng dự phòng. Khi thay, mua đúng loại đó ở tiệm điện bất kỳ, đừng lắp bóng sợi đốt.

Muốn xem chao mây nào hợp căn phòng, gửi ảnh ở trang mô phỏng ánh sáng, hoặc hẹn ghé xưởng để cầm tận tay.